Η αθηναϊκή ιστορία του διώροφου νεοκλασικού των Πατησίων

2017-11-09

Ενα σπίτι στην οδό Θεοτοκοπούλου, κάτω από την Πατησίων, κοντά στο παλιό εργοστάσιο Κλωναρίδη-Φιξ, σε μια περιοχή γεμάτη άλλοτε μονοκατοικίες και κήπους. Το βλέπεις και σήμερα, σε μια εντυπωσιακή μοναξιά, ανάμεσα κυρίως σε πολυκατοικίες. Εμεινε σχεδόν μόνο στην οδό Θεοτοκοπούλου να θυμίζει το αστικό παρελθόν των Πατησίων, διώροφο, αρχοντικό, ευγενές. 

Αν υπάρχει κάτι που δύσκολα φαντάζεται κανείς είναι ότι κάποτε ήταν ονομαστό για τον κατάφυτο με μοβ ζουμπούλια κήπο του ή ότι για να χτιστεί στις αρχές του 20ού αιώνα είχαν φωνάξει τους μάστορες του Τσίλλερ. Η μαστοράντζα του Τσίλλερ έχτισε το όμορφο σπίτι της οδού Θεοτοκοπούλου, στα χέρια του Δήμου Αθηναίων από το 2005. Αν δει κανείς τη σκάλα, καταλαβαίνει. Και τις διακοσμήσεις, και το φουρούσι.

Την ιστορία αυτού του σπιτιού την ακούω από τη Ρέα Βιτάλη, τη δημοσιογράφο και συγγραφέα. Η ίδια και ο σύζυγός της Γιάννης Βιτάλης (της εταιρείας «Δωδώνη») έχουν πολλές ιστορίες να αφηγηθούν, καθώς από γενιά σε γενιά ο θρύλος του σπιτιού έγινε κομμάτι της ιστορίας της Αθήνας. Ηταν ο παππούς του Γιάννη Βιτάλη που έχτισε το σπίτι. Είχε έρθει από τη Νάξο στην Αθήνα. Ο Γιάννης Τζανής ήταν ο νησιώτης της εποχής, γύρω στο 1900, με τις 7-8 αδελφές, που χρειάζονταν όλες προίκα. Ηρθε στην Αθήνα για να αγοράσει εκτάσεις στα Πατήσια με σκοπό να φυτέψει πατάτες, να έχει έσοδα, να γίνει ένας κτηματίας της πρωτεύουσας (πρόσφατα παλαιός κάτοικος της οδού Βασιλειάδου μού έλεγε για τις «φυτείες» με πατάτες στο κτήμα Δρακόπουλου).

Ο Γιάννης Τζανής, όμως, ερωτεύτηκε την Ελένη, που για να την κερδίσει έπρεπε να κάνει κάτι εντυπωσιακό και να «ψηλώσει» στα μάτια της. «Αφησε, λοιπόν, για λίγο τις πατάτες και φώναξε το συνεργείο του Τσίλλερ», μου λέει σε μία εξαιρετική αφήγηση η Ρέα Βιτάλη. Οταν τέλειωσε το σπίτι, σωστό παλατάκι, η Ελένη είδε τον Γιάννη Τζανή «πανύψηλο» και τον παντρεύτηκε. Ο παππούς Γιάννης και η γιαγιά Ελένη έζησαν ευτυχισμένοι στην οδό Θεοτοκοπούλου και έκαναν οικογένεια. Η κόρη τους, Αθηνά, που παντρεύτηκε τον Αριστείδη Βιτάλη, συνέβαλε σημαντικά στη συλλογή των στοιχείων της ιστορίας μας.

Το σπίτι είχε ένα μεγάλο καταφύγιο, και πολλές μαρτυρικές αναμνήσεις από την Κατοχή συνδέονται με αυτό. Αλλά το σπίτι, γεροχτισμένο και καλλιτεχνημένο, μέσα σε μια έκταση τεσσάρων φυτεμένων στρεμμάτων, ανοιγόταν σε μια ευωδιασμένη Αθήνα. Πολύ αργότερα, λίγο πριν από το 1970, με τις αλλαγές των οικοδομικών κανονισμών, ένα μέρος του κήπου γίνεται ο κινηματογράφος «Α-Β» (ένας από τους ωραιότερους της Αθήνας). Για τον Γιάννη Βιτάλη, η ανάμνηση του κήπου με τα μοβ ζουμπούλια παραμένει ανεξίτηλη. Η πληροφορία αυτή θα μπορούσε να παρακινήσει τον Δήμο Αθηναίων να φυτέψει ένα παρτέρι ζουμπούλια ως φόρο τιμής στους παλιούς κτήτορες αλλά και σε όλους τους Αθηναίους που βίωσαν μια άλλη πόλη.

Η οικογένεια πούλησε το προγονικό σπίτι τη δεκαετία του 1990 όταν πλέον η περιοχή είχε γίνει αγνώριστη. Ο Δήμος Αθηναίων αγόρασε το σπίτι το 2005 από τους νέους, πλέον, ιδιοκτήτες. Η μνήμη του παλιού σπιτιού όμως επιζεί. Ακούω στην άλλη άκρη της γραμμής να μου περιγράφεται κάθε λεπτομέρεια...

ΠΗΓΗ: kathimerini.gr

Παλαιότερο δημοσίευμα της "Καθημερινής" για το συγκεκριμένο οίκημα

«Το κτίριο πρέπει να μείνει οργανικά στον Δήμο Αθηναίων, διότι αλλιώς θα εκφυλιστεί» λένε στελέχη του δήμου στην «Κ». Η περί ης ο λόγος οικία της οδού Θεοτοκοπούλου 34, στα Πατήσια, έλαβε βεβαίωση αποπεράτωσης εργασιών στις αρχές του 2016 από την οικεία επιτροπή του Δήμου Αθηναίων, αν και ο εργολάβος που είχε αναλάβει την αποπεράτωση της αποκατάστασης, σύμφωνα με όσους γνωρίζουν, χρησιμοποίησε πάμφθηνα υλικά και πήρε «πρωτοβουλίες» που άφησαν πίσω τους -μικρές μεν αλλά ορατές- παραφωνίες για την ιστορία του κτιρίου.

Το κτίριο προσώρας παραμένει κλειστό και αφύλακτο, διότι η μοναδική πρόταση χρήσης που είχε γίνει ήταν από τον Σύλλογο Αποφοίτων της (γειτονικής) Λεοντείου Σχολής, η οποία δεν καρποφόρησε. Ταυτόχρονα, στις αρχικές προσδοκίες του Δήμου Αθηναίων ήταν να ενταχθεί στο Σύμφωνο Εταιρικής Σχέσης (ΣΕΣ) 2014-2020 (διαδόχου προγράμματος του ΕΣΠΑ), ώστε να συμπεριληφθεί στην ευρύτερη αναμόρφωση της περιοχής, σε ένα δίκτυο που θα περιελάμβανε την οικία της οδού Θεοτοκοπούλου 34, τον παλαιό θερινό κινηματογράφο «Α-Β» στον ίδιο χώρο, τη Βίλα Κλωναρίδη και το πάρκο του παλαιού εργοστασίου Φιξ (βλ. ρεπορτάζ του Νίκου Βατόπουλου στην «Κ»: «Το σπίτι της οδού Θεοτοκοπούλου αποκαλύπτεται», 17/2/2016). Ούτε αυτό το σχέδιο απέδωσε καρπούς - όπως το ίδιο συνέβη με τα ξενοδοχεία «Μπάγκειον» και «Μέγας Αλέξανδρος», που ουδέποτε κατάφεραν να ενταχθούν στο ΣΕΣ, όπως επίσης προσδοκούσε ο Δήμος Αθηναίων (βλ. Δ. Αθ., «Τι μέλλον θα έχουν τα "δίδυμα" της Ομόνοιας;», «Κ», 9/1/2016). Ειδικά για τα λεγόμενα «Μπάγκεια», εξ όσων συνάγεται, εγκαταλείπεται οριστικά η προσπάθεια κτιριακής διάσωσης και οποιασδήποτε χρήσης τους από τον δήμο, ενώ «επιστρέφουν» στην αποκλειστική δικαιοδοσία της Μπαγκείου Επιτροπής, παίρνοντας ίσως τον δρόμο της καθολικής απαξίωσης.

Επιστροφή στα Πατήσια

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συγκέντρωσε η «Κ», η χρήση της διατηρητέας οικίας της οδού Θεοτοκοπούλου -που αγοράστηκε από τον Δήμο Αθηναίων το 2005, επί δημαρχίας Ντόρας Μπακογιάννη- περιέρχεται στη δικαιοδοσία της αντιδημαρχίας Διά Βίου Μάθησης. Η αντιδημαρχία, σε συνεργασία με το Athens Culture Network του Δήμου Αθηναίων, έως το τέλος του χρόνου προσδοκά να το ανοίξει στο κοινό, διοργανώνοντας τις πρώτες δράσεις σχετικά με τον πολιτισμό και την εκπαίδευση.

Ταυτόχρονα, έχει οριστεί, με απόφαση του δημάρχου Αθηναίων Γιώργου Καμίνη, Ομάδα Εργασίας για την οικία της οδού Θεοτοκοπούλου, η οποία αποτελείται από την αντιδήμαρχο Διά Βίου Μάθησης Μαρία Ηλιοπούλου, την επικεφαλής του Athens Culture Network Εριφύλη Μαρωνίτη, δημοτικό στέλεχος, εκπρόσωπο της 5ης Δημοτικής Κοινότητας, δύο εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και εκπρόσωπο του Συλλόγου Αποφοίτων της Λεοντείου. Η Ομάδα Εργασίας συνεδριάζει, μάλιστα, σήμερα, ώστε να αποφασιστούν τα επόμενα βήματα προς την πλήρη λειτουργία της νεοκλασικής οικίας.

«Διαρκές» κάλεσμα

Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», το κτίριο θα υποβληθεί -και αυτό- σε ένα αρχικό, «αλλά διαρκές», ανοικτό κάλεσμα (open call) προς τυπικές και άτυπες ομάδες και συλλογικότητες της κοινωνίας των πολιτών, φορείς της πόλης, αλλά και μεγάλα ιδρύματα, ώστε να υπάρχει «rotation στις χρήσεις που θα έχει το κτίριο». Αυτή η εναλλαγή των δράσεων συνδέεται πιθανότατα με την αναστάτωση που έχει προκαλέσει στην τοπική κοινωνία η χρήση της οικίας και του παρακειμένου θερινού σινεμά, για το οποίο «οι περίοικοι αδημονούν να επαναλειτουργήσει». Η σχετική αναστάτωση είχε, μάλιστα, προκληθεί ήδη από τη στιγμή, πριν από περίπου ένα χρόνο, που ο Σύλλογος Αποφοίτων της Λεοντείου είχε εκδηλώσει ενδιαφέρον, αλλά τελικώς σύλλογοι και ομάδες της περιοχής είχαν αντιδράσει σφόδρα σε αυτή την προοπτική, ανακόπτοντας τη διαφαινόμενη συνεργασία με τον δήμο, αλλά και ο Σύλλογος δεν είχε κατορθώσει να εξασφαλίσει την απαραίτητη χρηματοδότηση.

Παρά ταύτα, ο Δήμος Αθηναίων φέρεται αποφασισμένος να θέσει σύντομα σε λειτουργία την οικία της οδού Θεοτοκοπούλου, ενώ δεν μοιάζει να ανήκει στα άμεσα σχέδιά του η επαναφορά στο τραπέζι της δημιουργίας του πολιτιστικού κόμβου Θεοτοκοπούλου - Βίλας Κλωναρίδη - πρώην εργοστασίου Φιξ. Αυτό, πάντως, που διαφαίνεται από τις δηλώσεις των στελεχών του δήμου στην «Κ», είναι πως κύριο μέλημα αποτελεί η βιωσιμότητα του κτιρίου όσον αφορά τα τρέχοντα λειτουργικά του έξοδα αλλά και το ύφος και το είδος των «διευρυμένων» συνεργασιών, κάτι που θα απασχολήσει ιδιαιτέρως, το αμέσως επόμενο διάστημα, την Ομάδα Εργασίας που όρισε ο δήμαρχος Αθηναίων. Και αυτό, διότι, όπως αναφέρουν στελέχη του δήμου σχετικά, και θα πρέπει να παραμείνει οργανικά στον δήμο («γιατί αλλιώς θα εκφυλιστεί») και υπάρχει ανάγκη να μην είναι ένα «αυστηρά δημοτικό κτίριο» και είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί η οικονομική του επιβίωση. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ομάδα Εργασίας θα εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο τα λειτουργικά έξοδα θα καλύπτονται όχι μόνον από τον δήμο, αλλά και «από τη συμβολή -χρηματική ή υλική- των φορέων και των ιδρυμάτων που θα χρησιμοποιήσουν το κτίριο για δράσεις τους». Κι αυτό, διότι έχει εγκαταλειφθεί, σχεδόν αβρόχοις ποσί, κάθε προοπτική ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.

Ειδικώς για το τελευταίο, είναι αξιοσημείωτη η επιμονή του Δήμου Αθηναίων στα ΕΣΠΑ και ΣΕΣ, όταν αναζητεί ευρωπαϊκούς πόρους, προγράμματα που επιβάλλουν αυστηρούς όρους μετέπειτα χρήσης των υπό ανακαίνιση κτιρίων. Το ερώτημα που τίθεται από πολλά χείλη είναι για ποιον λόγο οι οικείες δημοτικές υπηρεσίες δεν απευθύνονται σε άλλα ευρωπαϊκά προγράμματα αστικής ανάπλασης, όπως είναι, για παράδειγμα, τα «Jessica» και «Jaspers», τα οποία έχουν ευρύτερες προϋποθέσεις και συμβάλλουν στο τόσο πολλά υποσχόμενο ψηφιακό μέλλον που έρχεται, σύμφωνα με τους σχεδιασμούς του δημάρχου, στην Αθήνα. Ποιος ξέρει...

Οι εκκρεμότητες του δήμου

Οπως και να 'ναι, ο Δήμος Αθηναίων έχει να διευθετήσει μερικές εκκρεμότητες προ της επισήμου ενάρξεως λειτουργίας της οικίας της οδού Θεοτοκοπούλου 34, διότι απαιτείται η λύση 1) του χαρακτηρισμού του παρακειμένου θερινού σινεμά «Α-Β» ως «ιστορικού τόπου» από το ΥΠΠΟΑ, στο οποίο έχει από το 2011 αναπεμφθεί το θέμα από το ΣτΕ, κατόπιν προσφυγής δημοτικών συμβούλων και κατοίκων της περιοχής κατά της σχετικής απόφασης του ΥΠΠΟΑ. 2) Του παλαιότερου κτίσματος (ισογείου με υπόγειο, κατόψεως 140 τ.μ.). 3) Του υπολοίπου κήπου, με την τεράστια οθόνη που «απαιτεί» εκατοντάδες θεατές, με τον τρόπο με τον οποίο τοποθετήθηκε.

kathimerini.gr

Με αφετηρία το πρώτο κεφάλαιο της έκθεσης [α]γνωστοι προορισμοί που πραγματοποιήθηκε στην πρώην οικία Ζαρίφη του 1924 στην Κυψέλη (Σεπτέμβριος - Οκτώβριος 2017), ο επιμελητής δρ Κώστας Πράπογλου ενεργοποιεί με το δεύτερο κεφάλαιο της έκθεσης ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά κτίρια της περιοχής που η πορεία του χαράχτηκε παράλληλα με αυτήν των...

Μετά και την προκήρυξη του διαγωνισμού για τις Πρόδρομες εργασίες της κατασκευής της Νέας Γραμμής 4 του Μετρό της Αθήνας, το σύνολο του έργου ενεργοποιήθηκε. Τώρα περιμένουμε την έναρξη της Β`φάσης του κατασκευαστικού αντικειμένου που σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες του ypodomes.com θα βγει στον αέρα τις αμέσως επόμενες εβδομάδες.