Ελληνίδα ερευνήτρια λαμβάνει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για να «κυνηγήσει» μαύρες τρύπες

2023-09-08

Μια ακόμη σημαντική διάκριση που αφορά Έλληνα επιστήμονα έρχεται να προστεθεί σε αρκετές που έχουν σημειωθεί το τελευταίο χρονικό διάστημα. Η Δρ. Μαρία Χαρίση, ερευνήτρια στο πανεπιστήμιο Vanderbilt των ΗΠΑ και προσεχώς επίκουρη καθηγήτρια φυσικής στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, επελέγη για χρηματοδότηση από το ιδιαίτερα ανταγωνιστικό πρόγραμμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας ERC Starting Grant. 

Τα ERC Starting Grants χορηγούνται σε ταλαντούχους νέους επιστήμονες, οι οποίοι έχουν ήδη παραγάγει εξαιρετικό έργο και έχουν τη δυνατότητα να ηγηθούν στο επιστημονικό τους πεδίο.

Η Μαρία Χαρίση θα λάβει χρηματοδότηση ύψους 1,7 εκατομμυρίων ευρώ για πέντε έτη, για να δημιουργήσει μια ερευνητική ομάδα στο Ινστιτούτο Αστροφυσικής του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) με στόχο την ανίχνευση, για πρώτη φορά, διπλών συστημάτων υπερμεγεθών μελανών οπών, οι οποίες εκπέμπουν βαρυτικά κύματα.

Τα διπλά συστήματα υπερμεγεθών μελανών οπών θεωρείται ότι σχηματίζονται συχνά στο Σύμπαν όταν γαλαξίες συγκρούονται, καθώς κάθε γαλαξίας μεγάλης μάζας έχει μια υπερμεγέθη μελανή οπή στο κέντρο του, με μάζα από μερικά εκατομμύρια μέχρι μερικά δισεκατομμύρια φορές από αυτήν του Ήλιου. Παρόλ' αυτά, έπειτα από δεκαετίες ερευνών, αυτά τα συστήματα δεν μπορούν να εντοπιστούν από τους επιστήμονες. Ωστόσο, ο εντοπισμός τους αποτελεί κρίσιμο βήμα προκειμένου να κατανοήσουμε το πώς οι γαλαξίες και οι υπερμεγέθεις μελανές οπές που βρίσκονται στους πυρήνες τους σχηματίζονται και εξελίσσονται. 

Στο τελευταίο στάδιο της εξέλιξης τους, αυτά τα διπλά συστήματα εκπέμπουν πολύ έντονη ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και μπορούν να ανιχνευτούν ως κβάζαρ (είδος εξαιρετικά φωτεινού γαλαξία), των οποίων η φωτεινότητα μεταβάλλεται περιοδικά. Παράλληλα, εκπέμπουν και βαρυτικά κύματα χαμηλής συχνότητας τα οποία μπορούν να παρατηρηθούν από έναν ανιχνευτή γαλαξιακών διαστάσεων τον οποίο μας "προσφέρει δωρεάν" το ίδιο το Σύμπαν.

Πρόκειται για τους γνωστούς πάλσαρ, τους περιστρεφόμενους αστέρες νετρονίων, που αποτελούν τα πιο ακριβή ρολόγια της φύσης. Οι αστρονόμοι έχουν αναπτύξει τεχνικές ανάλυσης των παλμών που στέλνουν όλοι αυτοί οι πάλσαρ μαζί, με μία μέθοδο που ονομάζεται συστοιχία χρονομέτρησης πάλσαρ. Καθώς τα βαρυτικά κύματα διαδίδονται στο Σύμπαν και διαπερνούν την περιοχή όπου βρίσκονται οι πάλσαρ, μεταβάλλουν ελάχιστα την απόσταση ανάμεσα σε αυτούς και τη Γη, αλλάζοντας έτσι τον χρόνο άφιξης των παλμών τους, γεγονός που μας επιτρέπει να προσδιορίσουμε την ευρύτερη περιοχή από την οποία προέρχονται.

Το πρόγραμμα ERC της Μαρίας Χαρίση, συνδυάζοντας τις μετρήσεις αυτές με παρατηρήσεις της μεταβλητότητας όλων των κβάζαρ που βρίσκονται σε αυτήν την ίδια περιοχή, φιλοδοξεί να προσδιορίσει επακριβώς το διπλό σύστημα που εκπέμπει τα βαρυτικά κύματα. Γι' αυτόν τον σκοπό, η ομάδα θα αναπτύξει καινούργιες τεχνικές μηχανικής μάθησης και θα τις εφαρμόσει σε δεδομένα από πολλά τηλεσκοπία, συμπεριλαμβανομένου και του νέου τηλεσκοπίου Vera Rubin στη Χιλή, που θα αρχίσει να λειτουργεί από το 2024, όπως επίσης και σε δεδομένα ανίχνευσης βαρυτικών κυμάτων από τις συστοιχίες χρονομέτρησης πάλσαρ των οποίων η ευαισθησία συνεχώς βελτιώνεται.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας κατέχει τον μεγαλύτερο αριθμό χρηματοδοτούμενων έργων ERC (40) στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα το Ινστιτούτο Αστροφυσικής του ΙΤΕ, παρά το μικρό του μέγεθος (αριθμεί μόλις 5 ερευνητές και 4 συνεργαζόμενα μέλη ΔΕΠ από το Πανεπιστήμιο Κρήτης), φιλοξενεί τα 4 από τα 5 ERC που έχουν απονεμηθεί στη θεματική περιοχή της αστρονομίας στην Ελλάδα. Το γεγονός αυτό αποτελεί απόδειξη της διεθνούς αναγνώρισης της ποιότητας της έρευνας που επιτελείται στο ΙΤΕ. 

Η Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας και ο Palmos 96.5 τιμούν τα άτομα με αναπηρία και αναδεικνύουν τη σπουδαιότητα της ειδικής αγωγής μέσα από μία άκρως συγκινητική μουσική εκδήλωση, με έναν δυνατό συμβολισμό αφιερωμένο στο σύγχρονο συμπεριληπτικό σχολείο.

Στο πλαίσιο του κύκλου για τη «Νεότερη Ελληνική Ποίηση» που διοργανώνεται από τη Διεύθυνση Αθλητισμού και Πολιτισμού του Δήμου Αμαρουσίου, πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 8 Απριλίου η διάλεξη με θέμα «Άγγελος Σικελιανός: Η Ποίηση – Πράξη ενός ΛΥΡΙΚΟΥ ΒΙΟΥ».

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου, που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 2 Απριλίου, η Αντιδημαρχία Παιδείας και Δια βίου Μάθησης του Δήμου Αχαρνών υπενθυμίζει ότι στην Δημοτική Βιβλιοθήκη (Δεκελείας και Δημοκρίτου) υπάρχει διαμορφωμένη πτέρυγα με εκατοντάδες παιδικά βιβλία η οποία ενημερώνεται και εμπλουτίζεται με νέες εκδόσεις.